Voor de meeste taken heeft AI geen namen, adressen of klantnummers nodig. Een klachtmail beantwoorden lukt net zo goed met [klant] als met de echte naam. Deze les laat zien hoe je persoonsgegevens weghaalt voordat je een tekst in een AI-tool zet, en wanneer dat niet genoeg is.
Wat maakt iemand herkenbaar?
Een persoonsgegeven is elk gegeven over iemand die je direct of indirect kunt herkennen. De directe gegevens zie je meestal meteen. De indirecte gegevens worden vaak vergeten.
- Direct: naam, e-mailadres, telefoonnummer, adres, geboortedatum, klant- of personeelsnummer, IBAN, BSN, kenteken, foto.
- Indirect: een functie plus een afdeling ('de teamleider van inkoop'), een datum plus een gebeurtenis ('ziek gemeld op 3 maart'), een zeldzame aandoening, een kleine woonplaats, een opvallend incident.
- Verstopt: de handtekening onder een mail, eerdere berichten onderaan een doorgestuurde mail, de auteur in de eigenschappen van een document, namen in een bestandsnaam.
De toets is simpel: kan iemand die de organisatie of de situatie kent, met deze tekst raden over wie het gaat? Dan is het nog steeds een persoonsgegeven.
Pseudonimiseren met placeholders
Vervang elk gegeven door een vaste placeholder: [klant], [medewerker 1], [medewerker 2], [bedrijf], [datum], [bedrag]. Gebruik dezelfde placeholder steeds voor dezelfde persoon, zodat de tekst logisch blijft. Houd zelf een lijstje bij welke placeholder bij wie hoort, en zet dat lijstje niet in dezelfde chat.
Krijg je de tekst van AI terug, dan vul je de echte gegevens zelf weer in. Zo blijft de koppeling tussen tekst en persoon bij jou.
In de tekst hieronder zijn persoonsgegevens vervangen door placeholders tussen blokhaken, zoals [klant], [medewerker 1] en [datum]. Laat deze placeholders precies zo staan in je antwoord: vul ze niet in en verzin geen namen, datums of andere details. Gebruik ze waar nodig in je eigen tekst. Zie je in de tekst toch nog iets wat een persoon herkenbaar kan maken, noem dat dan apart onderaan. Taak: [beschrijf wat AI moet doen, bijvoorbeeld een vriendelijk antwoord op deze klacht schrijven] Tekst: [plak hier de tekst met placeholders]
Drie voorbeelden
- Klantmail: 'Mevrouw Jansen uit Zwolle, klantnummer 48213, is boos over een late levering.' wordt '[klant] is boos over een late levering van [product].' Meer heeft AI voor een goed antwoord niet nodig.
- HR-dossier: voor een opzet van een gesprek over verzuim is de diagnose niet nodig, en de naam ook niet. 'Een medewerker is sinds [datum] gedeeltelijk afwezig en wil in overleg terugkeren' is genoeg om vragen voor te bereiden.
- Zorg: een overdracht of rapportage over een echte patiënt hoort in de systemen die je organisatie daarvoor heeft, niet in een algemene AI-tool. Wil je een sjabloon of een voorlichtingstekst maken, werk dan met een verzonnen casus.
Wanneer weghalen niet genoeg is
- De groep is klein: in een team van vier is 'een medewerker met een conflict met de leidinggevende' snel herkenbaar.
- Het verhaal zelf verraadt wie het is: een uniek incident, een bekende klant, een zaak die in het nieuws was.
- Het gaat om bijzondere persoonsgegevens, zoals gezondheid, religie, etnische afkomst of seksuele gerichtheid. Ook strafrechtelijke gegevens en het BSN zijn extra beschermd.
- Je uploadt een heel document met bijlagen, opmerkingen en metadata die je niet hebt nagelopen.
In die gevallen gebruik je alleen een AI-tool die je organisatie voor dit soort gegevens heeft goedgekeurd, een lokaal model waarbij de gegevens je computer niet verlaten, of helemaal geen AI. Check bij twijfel je privacyfunctionaris of de Autoriteit Persoonsgegevens.
Onthoud
- Persoonsgegevens zijn ook indirecte kenmerken: een functie, een datum, een zeldzame situatie.
- Vervang gegevens door vaste placeholders en houd de sleutel zelf, buiten de AI-tool.
- Gepseudonimiseerde gegevens blijven persoonsgegevens onder de AVG.
- Bij kleine groepen, herkenbare verhalen of bijzondere persoonsgegevens is weghalen niet genoeg.
Test jezelf
0/3 beantwoordKies een antwoord. Je ziet meteen of het klopt, en waarom.
1.Welk voorbeeld is ook een persoonsgegeven, hoewel er geen naam in staat?
2.Je vervangt namen door [medewerker 1] en [medewerker 2] en houdt zelf bij wie wie is. Wat geldt volgens de AVG?
3.Wanneer is persoonsgegevens weghalen niet genoeg?