In het kort
- Artikel 4 van de EU AI Act verplicht sinds 2 februari 2025 tot AI-geletterdheid bij personeel dat met AI-systemen werkt
- De verplichting geldt voor zowel aanbieders als gebruikers (deployers) van AI-systemen
- Er bestaat geen verplicht certificaat voor AI-geletterdheid, organisaties moeten zelf aantonen dat ze voldoende kennis hebben geborgd
- De Autoriteit Persoonsgegevens roept Nederlandse organisaties actief op om hiermee aan de slag te gaan en publiceerde een handreiking
- De Digital Omnibus heeft het bredere tijdpad van de AI Act aangepast, waaronder uitstel van sommige hoogrisico-verplichtingen naar december 2027
Wat is AI-geletterdheid en waarom is het nu actueel
AI-geletterdheidAI-geletterdheidAI-geletterdheid is de kennis en vaardigheid om AI verantwoord te gebruiken: weten wat het kan en niet kan, output kunnen beoordelen en de risico's kennen. Sinds februari 2025 vraagt de AI Act van organisaties dat ze daar maatregelen voor nemen. verwijst naar de kennis en vaardigheden die nodig zijn om AI-systemen op een verantwoorde manier in te zetten of te beoordelen. Het gaat niet alleen om technische kennis, maar ook om begrip van risico's, beperkingen en de context waarin een AI-systeem wordt gebruikt.
Het onderwerp staat op de agenda omdat de EU AI ActAI ActDe AI Act (AI-verordening) is de Europese wet die regels stelt aan het ontwikkelen en gebruiken van AI-systemen, ingedeeld naar risico: hoe groter het risico voor mensen, hoe zwaarder de eisen. dit in artikel 4 expliciet als verplichting heeft vastgelegd. Deze bepaling is een van de eerste onderdelen van de AI Act die daadwerkelijk van kracht is geworden, sinds 2 februari 2025.
Wat verplicht artikel 4 van de AI Act precies
Artikel 4 van de AI Act bepaalt dat organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken, ervoor moeten zorgen dat hun personeel en andere betrokkenen die met AI werken over voldoende AI-geletterdheid beschikken. Het gaat daarbij om kennis die past bij de functie, de context en de risico's van het gebruikte AI-systeem.
Uit meerdere bronnen blijkt dat er geen vastomlijnd certificeringssysteem bestaat. Organisaties moeten zelf invullen hoe zij deze kennis borgen, bijvoorbeeld via trainingen, stappenplannen of interne richtlijnen.
Wie moet aan de slag: aanbieders en gebruikers van AI
De verplichting raakt een brede groep organisaties. Zowel partijen die AI-systemen ontwikkelen of op de markt brengen (aanbieders) als partijen die AI-systemen inzetten in hun bedrijfsvoering (gebruikers of deployers) vallen onder deze bepaling.
Dit betekent dat de verplichting niet beperkt is tot technologiebedrijven. Ook organisaties in bijvoorbeeld de zorg, waar AI steeds vaker wordt toegepast, moeten aandacht besteden aan AI-geletterdheid van hun medewerkers.
Toezicht en handhaving in Nederland
In Nederland houdt de Autoriteit Persoonsgegevens toezicht op de AI Act, waaronder op de AI-geletterdheidsverplichting. De toezichthouder heeft organisaties opgeroepen om hiermee aan de slag te gaan en publiceerde een handreiking om hen daarbij te ondersteunen.
De AI Act kent een algemeen sanctiekader met boetes die kunnen oplopen tot een fors percentage van de wereldwijde omzet of een vast maximumbedrag, afhankelijk van de overtreding. Uit de onderzochte bronnen wordt niet duidelijk of het ontbreken van AI-geletterdheid op zichzelf direct tot een specifieke boete leidt, dus hierover is terughoudendheid op zijn plaats.
Wat verandert er door de Digital Omnibus
De Europese Digital Omnibus heeft het bredere tijdpad van de AI Act aangepast. Volgens de onderzochte bronnen zijn bepaalde hoogrisico-verplichtingen uitgesteld naar december 2027. Dit raakt niet per se artikel 4 zelf, maar laat zien dat de uitvoering van de AI Act als geheel nog in beweging is.
Organisaties doen er daarom goed aan om de ontwikkelingen rond de Digital Omnibus te blijven volgen, omdat deadlines en verplichtingen kunnen verschuiven.
Wat dit betekent voor Nederlandse organisaties
Voor Nederlandse organisaties is de kernboodschap dat AI-geletterdheid geen vrijblijvend thema meer is, maar een wettelijke verplichting die al geldt. Omdat er geen voorgeschreven certificaat of vaste methode is, is het aan de organisatie zelf om een passende aanpak te kiezen.
Praktisch betekent dit dat organisaties in kaart moeten brengen welke AI-systemen zij aanbieden of gebruiken, welke medewerkers daarmee in aanraking komen, en welk kennisniveau nodig is per functie. Vervolgens kan dit worden vertaald naar interne training, documentatie of een stappenplan.
Gezien de toezichthoudende rol van de Autoriteit Persoonsgegevens en de bredere ontwikkelingen rond de AI Act, is het verstandig om AI-geletterdheid niet als eenmalig project te zien, maar als doorlopend aandachtspunt binnen de organisatie.
Bronnen
- AI-geletterdheidAutoriteit Persoonsgegevens
- AP: AI-geletterdheid is noodzakelijkiBestuur
- AI-geletterdheid: AP roept organisaties op tot actieDigitale Overheid
- Wat je moet weten over AI-geletterdheidDigitale Overheid
- Update over de AI-verordening: AI-geletterdheid en definitie van AI-systemenHouthoff
- De AI Act is nu van kracht: voldoet uw organisatie er al aan?Berenschot
- De verplichting van de AI Act m.b.t. AI-geletterdheid in 4 vragenKnowledge Centre Data & Society
- Is AI-geletterdheid verplicht? Ja, maar zonder certificaatAI Centrum Nederland
- AI-geletterdheid in de zorg: van randvoorwaarde naar realiteitICT&health
- The Digital Omnibus and the postponement of high-risk obligations to December 2027: what changes and what still appliesPraxikon
Informatie gecontroleerd op 12 oktober 2026. AI ontwikkelt snel: controleer belangrijke punten altijd bij de bron.
Liever eerst gratis leren? Start hier stelt in twee minuten een persoonlijk leerpad samen, zonder account.