Een foundation model is een groot AI-model dat op enorme hoeveelheden algemene data is getraind en daardoor als basis kan dienen voor veel verschillende taken en toepassingen, zoals de taalmodellen achter ChatGPT, Claude en Gemini.
Vroeger trainde je voor elke taak een apart model: één voor spamherkenning, één voor vertalen, één voor het herkennen van producten op foto's. Een foundation model wordt eenmalig op een enorme, brede verzameling data getraind, zoals tekst, code en beelden. Daarna kan het heel veel verschillende taken aan, van samenvatten en vertalen tot programmeren en afbeeldingen beschrijven, zonder dat je het voor elke taak opnieuw hoeft te trainen.
De naam zegt het al: het is een fundament waarop anderen bouwen. Een softwarebedrijf dat een AI-functie in zijn boekhoudpakket stopt, traint meestal geen eigen model, maar gebruikt een foundation model via een API, met een eigen systeemprompt, RAG of fine-tuning erbovenop. De meeste AI-tools die je op het werk tegenkomt, zijn zo'n laag om een foundation model van een van de grote aanbieders. Grote taalmodellen zijn de bekendste foundation models, en veel zijn inmiddels ook multimodaal.
Een softwarebedrijf voor de zorg wil een functie die gespreksverslagen samenvat. Het traint geen eigen model, want dat zou veel te veel data en rekenkracht kosten. Het kiest een foundation model, test welke variant de beste samenvattingen geeft, schrijft een strakke systeemprompt en regelt de afspraken over gegevensverwerking met de aanbieder. Zo staat de functie er in weken in plaats van jaren.
Een misverstand is dat een tool met een eigen naam ook een eigen model heeft. Vaak draait er een foundation model van een andere partij onder, met de voorwaarden en beperkingen van die partij. Vraag daarom bij een leverancier welk model er wordt gebruikt en waar je gegevens heen gaan. Ook erft elke toepassing de zwakke punten van het fundament, zoals hallucinaties, een kennisgrens en bias. In de AI Act heten deze modellen AI-modellen voor algemene doeleinden, met aparte regels voor de makers ervan.